ธรรมนูญครอบครัว (Family Constitution) อาจดูเป็นคำที่จะยากเข้าใจ แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่า “ธรรมนูญครอบครัว” นี้จะทำหน้าที่เป็น “เข็มทิศ” ให้กับการบริหารธุรกิจครอบครัวให้สามารถอยู่ต่อไปได้อย่างยั่งยืนเนื่องจากธรรมนูญครอบครัว ประกอบด้วย วิสัยทัศน์ ค่านิยม กระบวนการ และการตัดสินใจหลักๆ ร่วมกัน และเขียนเป็นลายลักษณ์อักษร เพื่อสนับสนุนให้ครอบครัวร่วมกันบริหารธุรกิจครอบครัวให้ประสบความสำเร็จจากรุ่นสู่รุ่น เพื่อให้ผู้นำธุรกิจครอบครัวสามารถนำพาครอบครัว เจ้าของธุรกิจ และผู้บริหารให้เป็นไปในทิศทางเดียวกัน เมื่อกิจการของครอบครัวเติบโตขึ้นก็จะยิ่งซับซ้อนมากขึ้น หากไม่มีการกำหนดเป้าหมาย โครงสร้าง และกระบวนการที่ชัดเจนก็จะเกิดความสับสนและความไม่สามัคคีได้

 

 

Three Circle Model by Renato Tagiuri and John Davis

 

ทั้งนี้ ก่อนที่จะสร้างธรรมนูญครอบครัวนั้นจะต้องพิจารณาถึงแนวคิดเกี่ยวกับการกำกับดูแลกิจการของครอบครัวทั้งหมด ซึ่งเป็นระบบที่ประกอบด้วยโครงสร้างต่างๆ (เช่น คณะกรรมการครอบครัว สำนักงานครอบครัว สภาครอบครัว) และกระบวนการที่ออกแบบมาเพื่อส่งเสริมการสื่อสารที่สร้างสรรค์ การตัดสินใจที่ยอดเยี่ยม ตลอดจนการระบุและแก้ไขปัญหาได้อย่างทันท่วงที ทั้งนี้ รัฐธรรมนูญครอบครัวที่ร่างขึ้นอย่างพิถีพิถันและปรับแต่งอย่างเหมาะสมสามารถช่วยพัฒนาธุรกิจครอบครัวให้ดีขึ้นในด้านสำคัญเหล่านี้ได้มาก

 

ทำไมครอบครัวจึงเลือกสร้างธรรมนูญครอบครัว

กล่าวได้สั้นๆ คือ เพื่อให้ทุกคนอยู่บนระนาบเดียวกัน ทั้งการดูแลรักษาธุรกิจ ความสัมพันธ์ และทรัพย์สินที่สำคัญที่สุดสำหรับพวกเขา ยกตัวอย่างเช่น ครอบครัวหนึ่งที่มีพ่อแม่ดำเนินบริหารธุรกิจขนส่งมาเป็นเวลา 40 ปีได้วางแผนที่จะเกษียณและส่งต่อการควบคุมธุรกิจให้กับลูกสาวฝาแฝดในสัดส่วนที่เท่ากัน โดยคนหนึ่งทำงานในธุรกิจขนส่งนี้มาเป็นเวลา 20 ปีในตำแหน่งผู้จัดการด้านโลจิสติกส์ ขณะที่อีกคนหนึ่งเป็นแพทย์ผิวหนัง โดยทั่วไปแล้วความสัมพันธ์ของพวกเธอในฐานะพี่น้องนั้นดีเยี่ยม รกใคร่ กลมเกลียว แต่ก็มีคำถามหลายประการที่ต้องพิจารณาก่อนที่พ่อแม่จะเกษียณ เช่น

• ใครจะเป็นผู้นำบริษัท?
• ใครจะตัดสินใจในเรื่องนี้?
• ลูกสาวทั้งสองจะแบ่งปันความเสี่ยงจากการเป็นเจ้าของธุรกิจนี้อย่างไร?
• ควรขยายธุรกิจให้เป็นระดับประเทศหรือรักษาไว้ในระดับภูมิภาค?
• ความเสี่ยงที่พวกเธอยอมรับได้มีมากน้อยเพียงใด?
• ถ้าหากหลานคนหนึ่งต้องการงานในบริษัทจะเป็นอย่างไร?
• แล้วหลานๆ ควรจะได้รับค่าตอบแทนและประเมินผลอย่างไร?
• ถ้าพี่สาวคนหนึ่งต้องการขายหุ้นครึ่งหนึ่งของตนเองในธุรกิจจะทำอย่างไร?

ปัญหานี้จะเห็นได้อย่างชัดเจน หากพี่น้องแต่ละคนถือหุ้น 50% เนื่องจากจะไม่มีใครสามารถควบคุมบริษัทได้ คนหนึ่งมีประสบการณ์ในการปฏิบัติงานประจำวันมากกว่า แต่ไม่ได้เป็นผู้นำ สถานการณ์นี้อาจก่อให้เกิดความเข้าใจผิดและความตึงเครียด หากไม่มีการทำข้อตกลงเกี่ยวกับคำถามเหล่านี้และคำถามอื่นๆ ความสัมพันธ์ที่แข็งแกร่งในอดีตของสองพี่น้องคู่นี้อาจอยู่ในความเสี่ยง เมื่อเจ้าของธุรกิจพิจารณาและตอบคำถามสำคัญเหล่านี้ร่วมกัน ดังนั้น จึงจำเป็นอย่างยิ่งที่พวกเธอจะต้องบันทึกสิ่งเหล่านี้เป็นลายลักษณ์อักษร ดังนั้นจึ งมีความต้องการเอกสารแนะแนว เช่น ธรรมนูญครอบครัว

 

 

กระบวนการสร้างธรรมนูญครอบครัวที่ครอบครัวสามารถใช้อย่างมีคุณค่าและเป็นประโยชน์ได้ คืออะไร?

ขั้นตอนเริ่มต้น กำหนดคนในกระบวนการ

ให้เริ่มจากการตัดสินใจว่า จะรวมใครเข้ามาในกระบวนการเช่นนี้บ้าง เช่น

จะรวมสมาชิกในครอบครัวทุกคนรวมทั้งเด็กๆ ด้วยหรือไม่?
จะรวมเฉพาะทายาทโดยตรง?
หรือจะรวมถึงคู่สมรสด้วย?
หรือจะมีคณะทำงานที่เป็นตัวแทนของครอบครัวทั้งหมด?

โดยทั่วไป เราแนะนำให้มีกลุ่มที่ประกอบด้วย ผู้ใหญ่ 5–8 คนที่รับหน้าที่หลักสำหรับการวางโครงร่างและร่างเอกสารธรรมนูญครอบครัว การแก้ไข และการสื่อสารกับสมาชิกครอบครัวคนอื่นๆ ตลอดจนการจัดทำฉบับสุดท้าย แนวทางปฏิบัติเชิงอุดมคติก็ควรจะเป็นกลุ่มที่เป็นตัวแทนของครอบครัวอย่างสมดุลทั้งในแง่ความเป็นเจ้าของธุรกิจการทำงาน รุ่น และเพศ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นอาสาสมัครที่เข้าใจถึงประโยชน์ของการสร้างธรรมนูญครอบครัว ที่สำคัญที่สุด คือ มีความตั้งใจที่จะทำงานหนักเพื่อให้ธรรมนูญครอบครัวเสร็จสมบูรณ์

 

ขั้นตอนที่สอง กำหนดบทบาท

จากนั้นกำหนดบทบาทต่างๆ สำหรับการทำงานเพื่อสร้างธรรมนูญครอบครัว เช่น

• ผู้นำคณะกรรมการที่ทำหน้าที่ให้ทีมมุ่งเน้นที่เป้าหมายและปกป้องร่างของธรรมนูญครอบครัวที่กำลังพัฒนา
• ผู้ประสานงานการสื่อสารที่เตรียมและแจกจ่ายบันทึกและวาระการประชุม
• ผู้ประสานงานด้านโลจิสติกส์ที่ดูแลการจัดตารางการประชุม การจัดเตรียมสถานที่ประชุม และรายละเอียดอื่น ๆ ในการประชุม (อาหาร เครื่องดื่ม กระดาษ ปลั๊กอินสำหรับแล็ปท็อป โทรศัพท์ ฯลฯ) เพื่อให้เหมาะสมกับบุคลิกของครอบครัว

ขั้นตอนที่สาม กำหนดเวลา ความถี่ของการประชุม

จากนั้น ตกลงกันเกี่ยวกับระยะเวลาและความถี่ของการประชุม โดยทั่วไปจะประชุมทุกๆ 6–8 สัปดาห์เป็นเวลาประมาณ 3–4 ชั่วโมง ซึ่งข้อเสนอแนะที่ควรเริ่มต้น คือ ในตอนเช้า เพราะอย่างน้อยในช่วงเช้าๆ สมองของผู้เข้าร่วมประชุมยังมีความสดชื่น และพร้อมที่จะสร้างสรรค์ ส่วนระยะเวลาที่ใช้เพื่อทำให้เสร็จสมบูรณ์อยู่ที่ประมาณ 12–18 เดือน เมื่อทีมธรรมนูญครอบครัวประชุมทุกๆ 6–8 สัปดาห์

 

อะไรที่มักจะรวมอยู่ในรัฐธรรมนูญครอบครัว?

Dana Telford ที่ปรึกษาธุรกิจครอบครัว ผู้เขียนบทความเรื่อง Getting on the Same Page: How a Constitution Can Benefit Your Family Enterprise บนเว็บไซต์ www.thefbcg.com ว่า เธอได้รับแรงบันดาลใจจากคำถามของนักวิเคราะห์จากวอลล์สตรีท ผู้เชี่ยวชาญอุตสาหกรรมเครื่องประดับค้าปลีก ซึ่งถามเธอขณะทำวิจัย และได้ทำให้เธอพลิกแนวทางการทำงานของตนเองด้วยพลังของคำถามเหล่านี้

• คุณเป็นใคร?
• อะไร คือ สิ่งสำคัญสำหรับคุณ?
• ทำไม?
• คุณพยายามจะทำอะไรให้สำเร็จ?”

แต่คำถามเหล่านี้ก็ทำให้เธอถามเขากลับว่า “อะไรทำให้คุณเริ่มการประชุมด้วยคำถามเหล่านั้น?”

แล้วคำตอบที่ได้ คือ “เนื่องจากทุกคนมีเวลาและพลังงานที่จำกัดในแต่ละวัน ผมชอบทำงานกับคนที่รู้ว่า ตัวเองเป็นใครและพยายามจะทำอะไรให้สำเร็จ”

Dana กล่าวว่า “แนวทางที่คล้ายกันนี้ใช้ได้กับครอบครัวที่จะเริ่มสร้างธรรมนูญครอบครัว นั่นคือทีมกำลังตอบคำถามสำคัญร่วมกัน ซึ่งหากไม่มีการตอบคำถามเหล่านี้ก็อาจก่อให้เกิดความสับสน และการตีความที่ผิดพลาดได้ คำถามเหล่านี้ไม่จำเป็นต้องครอบคลุมทุกด้าน แต่อย่างน้อยให้เริ่มจากคำถามเหล่านี้และดูว่ามีสิ่งใดเพิ่มเติมอีกบ้าง”

แนวคำถามที่เธอยกตัวอย่าง ได้แก่

• วัตถุประสงค์: ทำไมเราถึงทำธุรกิจร่วมกัน?
• เป้าหมาย: เราพยายามจะทำอะไรให้สำเร็จ?
• ค่านิยมหลัก: อะไรที่สำคัญที่สุดสำหรับเรา?
• จรรยาบรรณในการทำงาน: เราจะสื่อสารและแก้ปัญหาร่วมกันอย่างไร?
• บทบาท: ใครจะทำหน้าที่อะไร?
• เกณฑ์วัดผลสำเร็จ: เราจะวัดความสำเร็จได้อย่างไร?

ขั้นตอนต่อจากนี้ คือ ให้ตัดสินใจว่า จะจัดโครงสร้างรัฐธรรมนูญอย่างไร

ทั้งนี้ Dana ได้ให้คำแนะนำเพื่อจัดโครงรสร้างธรรมนูญครอบครัว ดังนี้

• เริ่มจากการจัดหมวดหมู่ปัญหาและโอกาสต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับครอบครัว ธุรกิจ หรือการเป็นเจ้าของ
• จากนั้นจึงปฏิบัติตามโครงสร้างและกระบวนการการกำกับดูแลที่เกี่ยวข้องกับแต่ละด้าน
• จัดโครงสร้างธรรมนูญครอบครัวในลักษณะเดียวกัน โดยเริ่มจาก
• ข้อกำหนดและข้อตกลงของครอบครัว (เช่น ข้อความพื้นฐาน 6 ข้อข้างต้น)
• ข้อกำหนดเกี่ยวกับการเป็นเจ้าของ/สำนักงานครอบครัว คณะกรรมการ และนโยบายธุรกิจ
• ให้กำหนดว่า นโยบายใดและข้อตกลงต่างๆ ที่ครอบครัวต้องการสร้างเพิ่มเติมจาก 6 คำถามพื้นฐานดังกล่าว

 

 

 

ทั้งนี้ เพื่อเป็นแนวทาง นี่คือ 10 รายการของ “ถ้อยแถลง และ นโยบาย” ที่พบบ่อยที่สุดในธรรมนูญครอบครัว

• วิสัยทัศน์ครอบครัวสำหรับกิจการ
• กลยุทธ์การกำกับดูแลโดยรวม
• นโยบายการจ้างงานครอบครัว
• นโยบายค่าตอบแทนของครอบครัว
• นโยบายสำนักงานครอบครัว
• นโยบายเกี่ยวกับกิจการใหม่
• ความคาดหวังของเจ้าของ
• นโยบายสิทธิพิเศษของครอบครัว
• วิสัยทัศน์ของเจ้าของสำหรับคณะกรรมการ
• นโยบายการกระจายผลประโยชน์

แม้ว่านโยบายทุกอย่างที่ครอบครัวเลือกใส่ไว้ในธรรมนูญครอบครัวจะมีความสำคัญ แต่ก็ต้องให้ความสำคัญกับจรรยาบรรณในการสื่อสารด้วย เพื่อแก้ไขหรือลดทอนบรรยากาศความไม่พอใจ และความขัดแย้งในครอบครัว แม้ทุกครอบครัวต่างก็มีพื้นฐานความรักและความภักดีต่อกันก็ตาม ดังนั้น จึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องกำหนดและตกลงเรื่องความคาดหวังที่ชัดเจนเกี่ยวกับวิธีการสื่อสารตั้งแต่เริ่มต้น เพื่อให้แน่ใจว่า สมาชิกครอบครัวรับฟังกันอย่างจริงจัง พยายามเข้าใจกัน และไม่แสดงออกแบบขัดจังหวะ หรือระเบิดอารมณ์ซ้ำๆ อย่างที่เคยเป็นมาในอดีต

 

เคล็ดลับและคำแนะนำที่มีประโยชน์

ธรรมนูญครอบครัวสามารถทำหน้าที่เป็นเครื่องมือที่ดีเยี่ยมเพื่อสื่อสารถึงเป้าหมายและวัตถุประสงค์ในระดับสูงไปยังผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทั้งหมดในธุรกิจครอบครัว รวมถึงสมาชิกครอบครัวที่อายุน้อย ลูกค้าที่สำคัญ พนักงาน และคณะกรรมการ

 

ความขัดแย้งที่มักจะเกิดขึ้นเกี่ยวกับหัวข้อต่างๆ ดังนี้

• ทรัพย์สินที่ครอบครัวใช้ร่วมกัน (เช่น บ้านพักริมทะเล บ้านพักริมทะเลสาบ เป็นต้น)
• ทรัพย์สินที่จำกัดของครอบครัว (ตั๋วเข้าชมการแข่งขัน เครื่องบิน คะแนนสะสมจากบัตรเครดิตของบริษัท เป็นต้น)
• การมีนโยบายเกี่ยวกับ "สิทธิพิเศษของครอบครัว"

ทั้งนี้ ความตึงเครียดในธุรกิจครอบครัวมักมาจากวิสัยทัศน์ที่แตกต่างกันเกี่ยวกับอนาคต การทำงานร่วมกันเพื่อร่างธรรมนูญครอบครัวจะช่วยประสานความแตกต่าง และเน้นไปที่แนวคิด ความเชื่อ และแผนการที่เหมือนกันเพื่อช่วยสร้างความสามัคคีในกลุ่มสมาชิกครอบครัวที่มีความหลากหลายมากขึ้น

 

เมื่อดำเนินการอย่างถูกต้อง แนวทางการทำงานร่วมกันนี้จะเปิดโอกาสให้ทุกคนในครอบครัวที่มีบุคลิกลักษณะ และวิธีคิดที่แตกต่างกันได้มีส่วนร่วมและได้รับการรับฟัง ไม่ว่าจะเป็นผู้ที่ประสบการณ์ชีวิตผ่านการสัมผัสและความรู้สึก หรือผู้ที่เน้นการใช้เหตุผลและความคิดเป็นหลัก

 

 

#ที่ปรึกษาธุรกิจครอบครัว #บริษัทที่ปรึกษาธุรกิจครอบครัว 

#ธุรกิจครอบครัว #ผู้เชี่ยวชาญธุรกิจครอบครัว 

#FAMZ  #การสืบทอดธุรกิจ #การบริหารธุรกิจครอบครัว #ธรรมนูญครอบครัว 

 

 

---

ที่มา: How a Constitution Can Benefit Your Family Enterprise, Dana Telford.

https://www.thefbcg.com/resource/getting-on-the-same-page-family-constitution-can-benefit-your-family-enterprise/